Wystawa Ptaszki Beskidzkie w Jeleśni

Jednym z najważniejszych działań związanych z projektem: Kultura u Korzeni Sacrum i Profanum w Beskidach są wystawy, wernisaże spotkania ze sztuką związaną z kulturą ludową. W tych działaniach Fundację 9sił wspiera wielu artystów. Od ponad 3 lat towarzyszy im również twórczość artysty Zbigniewa Burego, którego lutowy wernisaż wystawy rzeźb „Ptaszki beskidzkie” w Starej Karczmie w Jeleśni będzie jednym z wydarzeń towarzyszących tegorocznej edycji projektu.

Ta wyjątkowa wystawa rzeźb „Ptaszki Beskidzkie” autorstwa Zbigniewa Burego z Roczyn – artysty, który w swojej twórczości łączy wrażliwość na przyrodę z głębokim zakorzenieniem w kulturze regionu, przybliży nas do czułej twórczości, której bohaterami będą PTASZKI.

Ptaki w kulturze ludowej symbolizowały boskość, nieśmiertelność, wolność, ale też duszę i zaświaty, pełniąc rolę wróżebną (np. bocian zwiastujący dziecko, kukułka licząca lata, kruki jako łącznicy ze światem umarłych). Różne gatunki miały przypisane specyficzne znaczenia, od pomyślności (bocian) przez miłość (gęś) po ostrzeżenie (sowa, ptak wlatujący do domu). Symbolika ta przejawiała się w obrzędach, przysłowiach, sztuce ludowej, gdzie ptaki były bohaterami mitów i symbolizowały cechy ludzkie.

Monika Wróbel, prezes Fundacji 9sił

Ptaszki beskidzkie Burego

Ptaki w kulturze ludowej często pełniły rolę wróżebną. Różnym gatunkom przypisywano odmienne znaczenia, przez co stawały się niejako posłańcami przynoszącymi wiadomości na temat tego, co wydarzy się w przyszłości. Skrzydlate postaci, już w mitach, pełniły rolę pośredników i posłańców, zdolnych do podróżowania między światami. Mimo, że symbole wędrują i zyskują nowe konteksty, to ze skrzydłami niezmiennie związana jest wolność, która wynika z możliwości podróży; między tym co boskie i ludzkie, sacrum i naturą, przeszłością i tym co dopiero nastąpi. Uskrzydlona postać jest więc zawsze kimś funkcjonującym pomiędzy różnymi porządkami.

Przywołanie tych znaczeń jest dobrym wstępem do spojrzenia na „ptaszki beskidzkie” rzeźbione przez Zbyszka Burego, którego artystyczne działania często odnoszą się do kultury ludowej i są mocno związane z pamięcią miejsca i materiału, w którym tworzy. W tym wypadku rzeźby ptaków, jako tych mieszkających w drzewach, również z nich powstają i z wyobrażeniami drzew, często są łączone. Czasem rzeźbi ich charakterystyczne cechy, tak że możemy rozpoznać w nich konkretne, rodzime gatunki. Często jednak wizerunek ptaka sprowadzony jest do łatwo rozpoznawalnego schematu, zyskując rolę znaku, powtarzającego się motywu, powracającego w różnych wersjach. Ptaki występujące w rzeźbach i rysunkach Burego, mogą zaprowadzić nas do innego motywu, który już wcześniej pojawił się w jego twórczości. Powtarzanie prostych, syntetycznych form, nie jest nowością w sztuce tego artysty, dlatego mówiąc o ptakach możemy wspomnieć jego prace malarskie z powracającą formą spirali, którą można wiązać z podróżą, niekończącym się cyklem życia i śmierci oraz ciągłym powrotem. Ruch po kole możemy dostrzec też w tworzonych przez niego karuzelach i obyrtasach, w których zestawia ze sobą postacie pochodzące z różnych porządków. Anioły, przynależne do świata nadprzyrodzonego występują razem z ptakami odpowiadającymi porządkowi natury. Skrzydła umożliwiają przemianę i podróż, pozwalają postaciom na wyjście z przypisanych im porządków. W ten sposób konie; tak bliskie porządkowi ludzkich, codziennych spraw; zyskując skrzydła, odrywają się od ziemi, z którą były tak mocno symbolicznie związane.

W sztuce Burego ptaki, to posłańcy wędrujący między znaczeniami. Czasem towarzyszą innym postaciom; jak kruk, pośrednik między światem żywych i umarłych, który przysiadł na głowie kolędnika, czy mewa wzlatująca w niebo, wypuszczona z rąk małej dziewczynki, albo zabawka w rękach dziecięcego anioła. „Ptaszki beskidzkie” nawiązują do tradycji ludowych zabawek, wesołych kolorowych ptaszków zabierających nas w stronę dzieciństwa, które można wiązać ze spojrzeniem widzącym więcej, niż dorosłe, znudzone oko. W tej podróży w czasie możemy odwołać się do twórczości Jędrzeja Wowry, z którego wypowiedzi wiemy, że pierwsze rzeźby, stworzone jeszcze w dzieciństwie, powstały w wyniku obserwacji przyrody i były to właśnie ptaki, obecne w całej jego twórczości. W niektórych rzeźbach ptaków, tworzonych przez Burego, bez wątpienia możemy dostrzec spojrzenie uważnego obserwatora natury, który trafnie oddaje w surowych formach istotne cechy charakterystyczne dla poszczególnych gatunków, możliwych do obserwacji w okolicy. Wowro często mieszał porządki, pozwalając ptakom adorować świętych na równi z aniołami, albo całkiem ich zastępując, jednak znamy wiele jego rzeźb, w których ptaki występują po prostu w swej zwykłej roli, latające wokół drzew. W rzeźbach Burego mamy do czynienia z podobnymi zabiegami. Często pozostajemy w kręgu odniesień do samej natury lub wędrujemy razem z wyobrażeniami ptaków i skrzydlatych postaci, w stronę symbolicznych znaczeń. Odnosząc się jeszcze do kultury ludowej, możemy popatrzeć na wielokrotne powtarzanie tych samych form jako wzmacnianie ich znaczenia. Tak jak na gruncie językowym powtarzanie tych samych formuł, miało nadać słowom moc przekształcania rzeczywistości. Tak samo różnego rodzaju rytuały powracały w niezmienionej formie, przez zachowanie pamięci o nich, ciągłości tradycji, która jest żywa dzięki powtarzaniu, tego co było dawniej.

Jak mówił Wowro, którego czasem cytuje twórca „ptaszków beskidzkich”; „wsyćko musi być przy swoim casie”, ale to co zostało stworzone w przeszłości, czasem powraca przez powtórzenie wynikające z trwałości pamięci dawnych znaczeń.

Joanna Amrozi, styczeń 2026

Zbigniew Bury (urodził się 1966 w Wadowicach) – jest artystą działającym interdyscyplinarnie, uprawiającym malarstwo, ceramikę, rzeźbę.

Pisać o Zbigniewie Burym, to pisać o artyście, który jednym okiem się śmieje, a drugim płacze. Pozornie ludyczny, rozpasany, prowokujący, w istocie jest delikatny, czujący, empatyczny. Unikający patosu, ciekawy ludzkich opowieści, jednocześnie nieuszeregowany, niestawkowy – Wolny. Zacytowane powyżej słowa dotyczą nie tylko obrazów. To artystyczne credo i wiara w Obraz Świata, w którym artysta stoi po stronie wartości i tych, którym odebrano prawo głosu.

Opowieści egzystencjalne – odnoszą się do Doświadczenia Jego Życia. Powracające motywy: anioła/diabła, kolędników beskidzkich i ptaszków to wyznanie wiary artysty w zwyczajną moc opowieści źródłowych. Poorane bruzdami, surowe twarze. Za brzydkie, żeby się podobać, za mocne, żeby przejść obojętnie.

Twórca pokazuje w swoich pracach, jak wątła jest granica między dobrem a złem.

To, co się robi w miłości, jest zrobione dobrze. Warunek van Gogha spełniony. Sztuka Zbyszka jest afirmacją, szukaniem właściwego wymiaru i właściwych proporcji dla opowieści o obecności, w Jego życiu, ludzi i zdarzeń. To odpowiedź na pytanie o formę. Formalna podstawa. Proste, wyraziste cięcia służą oddzieleniu swojego od obcego, ważnego od nieważnego. Nie ma niedoróbek. Jest perfekcyjny.

W warstwie treści Jego rzeźba jest zapisem zachwytu nad urodą świata. Anioł, diabeł.

Jeden z punktów odniesienia. Nasza kultura sprywatyzowała opowieści i postacie biblijne. Syna Bożego – Pana Jezusa sprowadzając do przydrożnej figury Frasobliwego, jak w rzeźbach Bolesława Ścigi, a Demona Zła – do figur poczciwych diabłów: Boruty i Rokity.

Afirmacja – opowieści źródłowych. Odreagowanie. Lustro / a prześmiewcze grozy. Niepewności, smutku, samotności, obaw. Sztuka jako miejsce dla opowieści wstydliwych, bezdomnych, spychanych w podświadomość. Bez patosu.

* * *
Twórczość Zbigniewa Burego jest bezcenna przez swą moc. Ślady piły i odciski palców, które zostawia Zbyszek na swoich figurach, możemy wypełnić własnymi emocjami, wzruszeniami, myślami, żeby iść dalej Swoją Drogą, w swoje życie i ważności, ubogaceni, utwierdzeni w przekonaniu, że pomimo wszystko to Piękny Świat, w którym nie jesteśmy sami.

prof. Piotr Jargusz

Projekt dofinansowano z funduszu Unii Europejskiej NextGenerationEU w ramach Krajowego Planu Odbudowy.

PRACE:

wernisaż Jeleśnia 2026 Ptaszki Beskidzkie w Jeleśni